«Media forum» saytı Moskvada fəaliyyət göstərən «Şəhriyar» ədəbi-ictimai məclisinin bir sıra üzvlərinin şeirlərini oxucuların diqqətinə çatdırır. Toplunu sayta «Şəhriyar» məclisinin sədri, Moskva Dövlət Açıq Universitetinin professoru, Beynəlxalq Jurnalistlər İttifaqının üzvü Üfüq Muxtarov təqdim edib.

Sabir ABDULLA

Ay mәnim eloğlum, şeir yazanım,
Sorursan necәdir doğma şәhәr, kәnd.

( Millətimin fədakar oğlu Əhməd Obalıya anasının vəfatına görə başsağlığı verib və bu hekayəni Güney Azərbaycan uğrunda mübarizə aparan bütün millətçilərin analarına ittihaf edirəm.)

Dəfələrlə həbs  olunub, işgəncəyə məruz qalsam da, amma evimizi tərk edib və özümə başqa sakit, əl-ayaqdan uzaq bir yerdə məskən seçmək fikrim yox idi. Lakin son işgəncə əvvəlkilərdən betər oldu. Məni  İranın xüsusi təhlükəsizlik orqanının nümayəndələri tərəfindən həddələyib bildirdilər ki, ölkəni tərk etməsən, ölümünü gözünün qabağına al!

Nə qədər düşünsəm də, hər halda seçim qapıları üzümə bağlı idi. Ağır iqtisadi, siyasi duruma görə, Güney Azərbaycanı tərk etməkdən başqa əlacım qalmırdı. Mənlə çiyin - çiyinə mübarizə aparan onlarla milli fəal artıq ölkəni tərk edib xaricə mühacirət etmişdilər. Əlbəttə, öz xoşlarına yox. Belə demək mümkünsə, rejimin küçə -

21-ci əsrin əfsanəsi mənəm sevgilim

21-ci əsrin əfsanəsi mənəm sevgilim

Min bir gecə nağılının noğulu

Minimomumdan makzimomuma qədər

Min bir yaranın xəritəsi

SERÇƏ

Ürəyim

Mən də girdeydim
Sevilən, sevindirən
Yumru Yumşax, isti.
Top kimi uçan
Uçduran quşları

Məmmədəli Məhzun 

TƏBRİZ

Gəlmişəm öpməyə torpağın yenə,
Ey əziz vətənim, cananım, TƏBRİZ!
Nə qədər ömrüm var, istərəm sənsiz
Olmasın bir günüm, bir anım, TƏBRİZ.

Gəzib dolansam da cümlə mahalı,
Mən səndə tapmışam əqlü-kamalı.
Sənsən ürəyimdən silən məlalı,
Qurbandır yolunda bu canım, TƏBRİZ.

"Yaxın gələcəkdə - bir, uzağı iki ilə İrandakı dəyişikliyi hər kəs görəcək"  

Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının lideri, professor Mahmudəli Çöhrəqanlı
1961-ci ildə Güney Azərbaycanın (İran) Şəbistər şəhərinin Çöhrəqan kəndində müəllim ailəsində anadan olub. Babası Səttarxan Çöhrəqanlı Güney Azərbaycanın 3 böyük inqilabının; Məşrutə (1911), Xiyabani (1920) və Pişəvəri (1945) hərəkatlarının fəallarından olub. M.Çöhrəqanlı ilk təhsilini Şəbistərdə, orta təhsilini isə Təbrizdə alıb. O, Güney Azərbaycan kəndlərində müəllimlik etməklə bərabər, Təbriz Universitetinin Dil və Ədəbiyyat fakultəsində təhsilini davam etdirib.

Sirus Mədədi. Güney Azərbaycan Milli-demokratik hərəkatı liderlərinin SSRİ rəhbərliyinə məktubu

Aşağıda mətnini verdiyimiz sənəd Azərbaycan Milli hökuməti rəhbərlərinin 17 azər 1325-ci il (8 dekabr 1946-cı il) tarixdə SSRİ rəhbərliyinə göndərdiyi məktubdur. Güney Azərbaycanın şah ordusu və iri mülkədarların silahlı dəstələri tərəfindən işğal edilməsindən cəmi bir neçə gün əvvəl yazılmış bu məktub Azərbaycan demokratik hərəkatı barədə tarixi həqiqətləri əks etdirmək baxımından misilsiz əhəmiyyətə malikdir.

 Qələmin əsas vəzifəsi həqiqəti yazmaqdır. Bu prinsip dünyanın bütün qələm əhli ilə yanaşı fars yazarlarına da aiddir. Təəssüf ki, XX əsr fars yazarlarının əksəriyyəti təqribən bütün yüzillik boyu bütöv bir xalqın dilinə və mədəniyyətinə qarşı əsl müharibəyə ya göz yumublar, ya da bu müharibəni aparanların yedəyində gediblər. Bu azmış kimi mənşəcə azərbaycanlı olan bir çoxları öz qələmi ilə şovinist hakim dairələrin xidmətində dayanıb, onların siyasətini «əsaslandırmaq» üçün dəridən-qabıqdan çıxıb. Amma yaxşı ki, istisnalar da olub. Böyük İran yazıçısı və mütəfəkkiri Cəlal Ale-Əhməd kimi. Pəhləvi rejiminin qılıncının dalı da, qabağı da kəsdiyi, ifrat fars şovinizminin tüğyan etdiyi bir zamanda Cəlal haqqında əsərlər yazdığı ziyalılığın həqiqi nümunəsini göstərib, İranda Azərbaycan türklərinə qarşı yürüdülən «mədəni müstəmləkəçilik» (ifadə yazıçının özünə məxsusdur – M.M.) siyasəti barədə həqiqəti söyləməkdən və qələmə almaqdan çəkinməyib.

 Şah İsmayıl Səfəvi 907-ci (1501-ci) ildə Naxçıvan yaxınlığındakı Şərurda Ağqoyunlu Əlvənd Mirzəyə qalib gəldikdən sonra Səfəvilər dövlətinin əsasını qoydu və Təbrizi paytaxt etdi. Şah İsmayılın oğlu və xələfi Şah Təhmasib, görünür, osmanlıların təzyiqi və həmlələri ucbatından 962-ci (1555-ci) ildə paytaxtı Qəzvinə köçürdü. I Şah Abbas isə 1006-cı (1597-ci) ildə ölkənin mərkəzində yerləşən İsfahanı paytaxt seçdi. Paytaxtın türklərin yaşadığı bölgələrdən İsfahana köçürülməsi təbii ki, Təbrizin siyasi və mədəni əhəmiyyətinə zərbə vurdu. Digər tərəfdən, Şah Abbasın hərbi islahatları da ümumilikdə qızılbaş tayfalarının nüfuzunu və rolunu azaltdı.
Amma bütün bu dəyişikliklərə rəğmən Səfəvi şahlarının və Səfəvi dövlətinin əsasını qoymuş qızılbaş tayfalarının ana dili olan türk dili Təbrizdə və Qəzvində olduğu kimi yeni paytaxt İsfahanda da sarayın və qoşunun işlək dili olaraq qaldı.

Onun taleyinə qəribliyi İkinci dünya savaşı yazdı. Əsirlikdən dönənlərin ölüm və buzlu cəhənnəmə sürülmək qisməti yolunu kəsdiyindən ömrü boyu həsrət içərisində qovruldu. Bəlkə də Məhəmməd Əmin bəylə ünsiyyət qurmasaydı, kim bilir Avropanın hansı məmləkətinə pənah aparacaqdı. Məhz bu tanışlıq onu doğma Türkiyəyə, qan qardaşlarının arasına çəkib gətirdi. Amma həsrət burda da bitmədi. Sonralar, 60-cı illərdə Türkiyədən Bakıya, bacısına ünvanladığı məktubların birində yazırdı: 

          “Əziz bacım Xanım!         Bu günə qədər iki məktubunuzu aldım. Uşaqların böyüyüb ailə qurmalarına çox sevindim.

          Anamın yaşaması məni daha çox sevindirdi. Onu uzaqdan qucaqlayıb öpürəm. Demək ki, hərbdən sonra qardaşımız Şəmil yox olmuşdur...       

Qərib axtarış...

Nə qərib axtarışdır!

Cansız dirilər şəhrində;

Tekrarın tekrarında;

Özümün ilkində;

Pəncərə qırağında oturub. Onun otağı beşmərtəbəli binanın beşinci qatında yerləşir. Dünəndən bəri açıq qalmış pəncərədən bir otağa baxır, bir də böyük bulvara. İki yanı salxım söyüd ağacları ilə örtülmüş bulvar adda-budda dirəklərə asılmış fanarların işığında uzanıb gedir. Bu gecə qar yağmasaydı, daş döşəmələri də görəcəkdi. Ancaq faytonu gördü, bir də tanış faytonçunu. Otağa göz gəzdirir. Soba içində közərən təzəyin korun işığında kitab rəflərinə baxır, yazı masasına, külqabıya və saata; bir daha onları görməyəcəkmiş kimi. İkinci qatdan musiqi səsi gəlməsəydi, hər şey sükuta bürünəcəkdi. İkinci qatda yaşayan qoca kişi həmişə bu vaxtacan oyaqdı. Və çox vaxt jiletinin yan cibindəki zəncirli saata baxmasa heç gecənin açıldığını da duymur.

Yerindən qalxıb masanın siyirməsini çəkir. Bir vərəq yazılı kağız çıxarır. Qələmi götürmək istəsə də, əli gəlmir. Kağızı bükələyib ovucunun içində əzir.

Farscadan çevirən: Məsiağa MƏHƏMMƏDİ

     Xarici səfərlər

      Xarici ölkələrə səfərlərim və dünya miqyaslı şəxsiyyətlərlə görüşlərim barədə şirin xatirələrim var. Hərdən ötən çağların xoş xatirələrini yada salanda bu nəticəyə gəlirəm ki, insan ömrü xatirələr toplusundan başqa bir şey deyil...

      Dediyim kimi, qızımın toyu üçün zəruri olan şeyləri almaqdan ötrü onunla birgə Parisə getməyim ölkə xaricinə ilk səfərim olmuşdu. Mənim xatirimdə hər şeyin birincisi dərin iz buraxır və onu yaddan çıxarmıram. Bu, xarici səfərlərimə də aiddir. Sonralar qırxdan çox xarici ölkəyə getsəm də, sevimli qızımla bərabər Parisə ilk səfərimi heç vaxt unutmuram.     

Moskvada fəaliyyət göstərən «Şəhriyar»  məclisində toplaşan həmvətənlərimizin daha bir neçə şeirini oxucuların diqqətinə çatdırırıq. Toplunu «Media forum» saytına «Şəhriyar» ədəbi-ictimai məclisinin sədri, Rusiya Elmlər Akademiyasının Hesablama Mərkəzinin bölmə müdiri, Beynəlxalq Jurnalistlər İttifaqının üzvü Üfüq Muxtarov təqdim edib.

«Şəhriyar» məclisi 2000-ci ilin iyulunda yaradılıb. Azərbaycanın adət-ənənələrini, mədəniyyətini, dinini, dilini, poeziyasını, musiqisini vətəndən kənarda qoruyub saxlamağı, başqa xalqların nümayəndələri arasında yaymağı qarşısına məqsəd qoyan məclisə onun ilk sədri professor Rafiq Qurbanovun vəfatından sonra Ü.Muxtarov rəhbərlik edir.

7 ildir Rusiya paytaxtında fəaliyyət göstərən «Şəhriyar» ədəbi-ictimai məclisi (Ünvan: Moskva, Qaribaldi küç.26/3) bu ilin yayında Moskva Şəhər Qeydiyyat Palatasında dövlət qeydiyyatından keçib.