ДОКУМЕНТЫ

Çеvrəni: Əlisəftər HÜSЕYNОV    

"Dünya ədəbiyyatı" dərgisinin təqdimatı

Madlеna. Bizim haqqımızda fikirləş. Sən tək məhv оlarsan. Bizi atma…

Çеvrəni: Əlisəftər HÜSЕYNОV    

"Dünya ədəbiyyatı" dərgisinin təqdimatı

İştirak еdirlər:

Şubеrt
Madlеna
Pоlis

Bu il mayın 23-də məşhur Norveç dramaturqu Henrik.İbsenin vəfatının 100 illiyi tamam oldu. Dünya ədəbiyyatında görkəmli şəxsiyyətlərdən olan, öz əsərləri ilə zəmanəsinin mütərəqqi ideyalarına, qabaqcıl fikirlərin inkişafına kömək edən H.İbsen XİX əsrin axırlarında Norveçdə çiçəklənmiş realist ədəbiyyatı təmsil edən sənətkarlardandır.

          İbsen əsərlərində azadlığı, həqiqəti, sülhü, məhəbbəti, insan xoşbəxtliyini tərənnüm edib, bütün ömrü boyu bu yolda cəsarətlə mübarizə aparıb. Əsərlərində şəxsiyyətlə cəmiyyəti, keçmişlə müasir dövrü üzvi vəhdətdə təcəssüm etdirərək rəngarəng obrazlar qaleriyası yaradan, qlobal mövzu dairəsi ilə dramaturgiyaya yeni nəfəs gətirən böyük Norveç dramaturqu özündən sonra qüdrətli ədəbi məktəb qoyaraq bir sənət məşəli yandırdı. Məhz, bu məşəl alovunun, İbsen məktəbinin əzəmətinin təsir gücüdür ki, Ümumdünya Sülh Şurasının qərarına əsasən 2006-cı il “İbsen ili” elan edilmişdir.    

monopyes
(Orijinal adı - "La voix humaine")


Jan KOKTO (Jean COCTEAU) (1889-1963) Keçən yüzildə Fransız mədəniyyətinin yetişdirdiyi universal istedadlardan biridir, eyni zamanda şair, yazar, rəssam, ssenari yazarı, kino və teatr rejissoru, teatr nəzəriyyəçisi kimi fəaliyyət göstərib. "Şerlər" (1920) və "Opera" (1927) adlı şer kitablarında Koktonun o zamanlar Avropa sənətində aparıcı sənət axınları olan dadaizm və sürrealizm üslubunda yaratdığı poetik nümunələr toplanıb. "Əllamə Toma" (1923) və "Ədəbsiz uşaqlar" (1929) romanlarında o, gəncliyin problemlərinə işıq salıb. Antik miflərin yeni səpkidə işlənməsinə həsr olunmuş pyesləri ("Antiqona", "Orfey") dünyanın bir çox teatrlarında özünə səhnə ömrü qazanıb. "Orfey" (1950) və "Orfeyin vəsiyyəti" (1960) adlı filmlərdə isə Kokto rejissor və ssenari müəllifi kimi özünü sınayıb.

İkinci hiss
     
     Bir neçə gün keçib. Axşamdı. Ceff daxil olur, ətrafa nəzər salır, royal arxasında əyləşir və çalmağa başlayır. Missis Sevic royala yaxınlaşır.
     
     Ceff (cəld tullanır və sağ əli ilə üzünün bir tərəfini örtür). Mən elə bilirdim ki, burda heç kəs yoxdur.
     
     Missis Sevic. Mən də sizin ifaçı olduğunuzu bilmirdim, Ceff.
     
     Ceff. Mən ancaq tək qalanda çalıram.
     
     Missis Sevic. Axı heç kim sizdən əsl pianoçu ifası gözləmir.
     
     Ceff. Yox, mən əsl pianoçuyam.
     
     Missis Sevic. Nə?!     
    

Qəribə missis Sevic

(İki hissəli pyes – ruscadan Əsəd Cahangir çevirib)



Müəllifdən
     
     Pyes o zaman ətə-qana gəlir ki, oxucu, yaxud aktyor müəllifin düşüncələrinə bütünlüklə nüfuz etsin. Pyesin yanlış şərhi onun mənasını təhrif edir. Zəruri ehtiyac olmadığı halda mövzunun ifrat zorlanması fikrin bütövlük və incəliyini pozur və pyes kobud zövqə məxsus cizgilər kəsb edir, yaxud da öz mənasını itirir. "Qəribə missis Sevic"də ən əsas şey "Sakit hücrə"yə sığınmış namuslu xəstələrin məhrəmcəsinə və hörmətlə göstərilməsidir. Onların "ev"i dəlixana deyil, özləri isə "dəli" yox, ən əziz adamlardır. Bu obrazların şərhindəki kiçicik mübaliğə hər cür cazibə və yumor doğurur. Pyesin əsas qayəsi bu adamları missis Sevicin övladlarına və ağılsız dünyamıza qarşı qoymaqdı. Yüngül yumor xatirinə bu məqamdan uzaq düşmək pyesin qayəsini təhrif edə bilər, nəticədə, istər aktyorlar, istərsə də müəllif qarşıya qoyulmuş məqsədə nail ola bilməz.   

Ruscadan çevirən: Elçin HÜSEYNBƏYLİ

İştirakçılar:

      Tissafern - Efes əmiri, İran şahının satrapı

      Klementina - Onun arvadı

      Kleon - Efesin arxont-basileyi (hakimi)

      Herostrat

      Krissip - sələmçi

      Erita - Artemida məbədinin kahini

      Nəzarətçi

      Birinci, ikinci, üçüncü efesli

      Hadisələr eramızdan 356 il əvvəl Efes şəhərində baş verir.

      Birinci hissə

      Əvvəlcə səs-küy, qışqırtı, inilti-zığıltı və göydən düşən daşların tappıltısı eşidilir. Sonra dərhal sakitlik başlayır. Dəhşətli sakitlik. Sakitlikdən qulaq tutulur. İnsanlara bir neçə saniyəlik sakitlik lazımdır ki, baş verənləri dərk eləsinlər, ağlasınlar və kədərlənsinlər.

      Ön səhnədə Teatr işçisi.

      Teatr işçisi Eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə Efes adlı yunan şəhərində Artemida məbədi yandırılıb. Bənnalar onu 120 ilə tikib. Deyilənlərə görə İlahənin özü bənnalara kömək eləyib. Məbəd o qədər gözəl olub ki, onu dünyanın yeddi möcüzəsilə müqayisə ediblər. Bura dünyanın hər yerindən adamlar axışıb, onlar İlahəyə səcdə ediblər, insan əməlinin böyüklüyünə heyrətləniblər. Məbəd yüz il yaşayıb. O, min illərlə qala bilərdi, lakin ömrü cəmi yüz il olub. 356-cı ilin bir gecəsi Efes sakini, Herostrat adlı bazar alverçisi Artemida məbədini yandırıb.

      Birinci şəkil