Zəif təşkilatçılığı Şamil Nəcəfzadənin gözəl filmi xilas etdi

Azərbaycan Milli Kinosu 110 yaşına da qədəm qoydu. 2 avqust tarixində. Beləcə bu günü də yola verdik. Bəli, məhz «yola verdik». Neçə illərdir şahidi olduğumuz şablon tədbirlər belə deməyə əsas verir. Bu dəfə də «Milli Kino – 110» sərlövhəsi altında rəsmi nümayəndələr və bir qrup sənət xadimlərinin iştirakı ilə “Azərbaycan” kinotetarında mədəni tariximizə nəzər saldıq. Amma hansı səviyyədə?

Yaxşı deyiblər, «utanmasan oynamağa nə var ki». Əsl bizə ünvanlanmış deyimdir. Azacıq da olsa utanan üzümüz olsaydı, Milli Kino bayramını birdəfəlik unudardıq. Ona görə yox ki, mədəniyyətimizə, kino tariximizə xəyanət edirik. Sadəcə, «Milli Kino» bayramımız deyə hesabat vermək xatirinə qeyd olunacaqsa, unutmağımız daha yaxşıdır. Söhbət təkcə kinodan getmir. Bütün mədəni tədbirlərimiz bu səviyyədədir.

lbəttə, yeni il gecəsindəki kimi möhtəşəm karnaval keçirilməsini iddia etmirik.
Hərçənd bu da pis olmazdı. Ona da iddalı deyilik ki, xaricdən texniki avadanlıq gətirilsin, atəşfəşanlıq olsun, yeni il gecəsi ən azı 5 rayonun iqtisadi inkişafına yatırılacaq maliyyənin heç olmasa 5 faizi, məsələn, kino bayramıma sərf edilsin. Amma… Niyə də olmasın?! Açıq havada, təkcə kino xadimlərinin yox, kino ilə təması yalnız ekrandan olan sıravi vətəndaşların iştirakı ilə. Bəlkə onda, «Azərbaycan» kinoteatrının qarşısında toplaşmasının səbəbi kimi «Nə baş verib?», «İndi hansı bayramdır?» (çox güman ki, təqvimdəki bayram günlərinin bir-birinə qarışmasından bezən tamaşaçı idi – S.B.), «Yoxsa yenə kimsə rəhmətə gedib, yolasalma mərasimidir?» deyənlər olmazdı. Bu bayrama həvəslə qatılan tamaşaçı həm yeni filmə baxacaq, mədəni xəbərlərdən agah olacaq (məsələn, sentyabr ayından etibarən «Respublika» sarayında yeni kinofilmlərə baxmağın mümkünlüyünü, «Nizami» kinoteatrının təmir planının hazırlanması), nəhayət fəxri ad alan sənətkarların adını eşidib, üzünü görməsi, «sənətkar» məfhumunun təkcə Rəqsanə ilə assosiasiya olunmadığını biləcəklər. Onda 2 avqust yaddaşlarda «ölüm-itim günü» kimi yox, milli kinomuzun yarandığı gün olaraq qalacaq. Yox, əgər belə deyilsə, onda utanmazcasına, pafos dolu «Biz xalqa xidmət edirik», «Sənət xalq üçündür» kəlmələrini dilə gətirməsinlər…

***

«110 ilin salnaməsi» adlı səyyar sərginin nümayişindən sonra kinoteatrın foyesinə axın başlandı. Burada isə yarım saatdan çox gözləməli idik. Çünki mərasim keçiriləcək zalda əcnəbi filmin nümayişi gedirdi və təbii olaraq onun bitməsini gözləyirdilər. Elə bu səbəb giley-güzarın başlanğıc nöqtəsini qoydu. Şikayət şikayət dalınca, adam çoxluğu içində istidən boğularaq gözləyən gözlədi, gözləyə bilməyən acıq edib getdi. Amma zaldakı mənzərələrə, deyilən sözlərə göz və qulaq şahidliyi etmək də maraqlı idi. Bilmirdin özünə və ətrafındakılara hirslənəsən, acıyasan, yoxsa güləsən. Bir-birlərinin üzünü bayramdan-bayrama, çəkilişdən-çəkilişə görən sənət xadimdərinin reaksiyasını müşahidə etmək də maraqsız deyildi. Yenicə fəxri adla təltif olunanlar və onların bu sevinclərinə şərik olanlar uşaq kimi sevinirdilər. Foyenin bir başından o biri başına qışqıra-qışqıra deyilən təbrik sözləri, «qoy bir gəlib səni öpüm» deyə camaatı basa-basa irəli keçib bir-birlərinin boynuna sarılanlar… Basırığa da söz yox, bilmirsən hansı tərəfə baxasan ki, Allaha da xoş gəlsin, bəndəyə də. Elə özünə də. Yerə baxsan ayağını görməyəcəksən, sağa və sola baxsan üzün ya kiminsə üzünə dəyəcək, ya da tər qoxusu verən kürəyinə. Belə olan halda əlac qalır ki, yuxarı baxasan. Amma ora da ürək eləmirsən. Çəkiliş üçün yuxarı mərtəbəyə qalxmış fotoreportyorların obyektivindən qaçanlar dar yerdə güc-bəla ilə fırlana-fırlana qalmışdılar.

Yaradılmış «mehribanlığa» görə məclis əhli az qala söyməyə ünvan axtarırdı. Tapıldı da. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi – bərbad təşkilatçılığa görə, bir də «Azərbaycan» kinoteatrının rəhbərliyi - qonaqları foyedə gözlətdiyinə görə. «Olmazdımı bircə gün həmin zalda film göstərilməsin, ya da cəhənnəmə, milli filmlərimizdən biri olsun?!» deyə xalq artisti Şəfiqə Məmmədovanın haqlı narazılığını eşitməmək olmurdu. Amma yox, Şəfiqə xanım, olmazdı. Ona gərə ki, «Azərbaycan» özəl kinoteatr olduğundan istədiyi gündə, saatda, istədiyi filmi nümayiş etdirmək ixtiyarındadır. Sonucda dövlət büdcəsindən maliyyələşmədiyi üçün dövlətin tədbirinə də şərait yaradıb-yaratmamaq öz ixtiyarındadır. Bu işdə kinoteatr rəhbərliyi haqlı olaraq qınansa belə, «Nazirlik özü mədəni bayramını səviyyəli şəkildə düzənləmirsə, biz niyə qazancımızdan olmalıyıq?!» cavabı özünü çox gözlətməzdi.

«Bayram əhvalatı» bununla bitmədi. Uzun-uzadı, haqlı-haqsız söz deyişməsindən sonra növbəti axın başlandı – mərasimin keçiriləcəyi zala. Başladı nə başladı. Aləm qarışdı bir-birinə, zala girmək uğrunda qızğın mübarizə gedirdi. Bir-birini itələyən, qışqıran, dartıştıran, boyunbağısı qırılan, əli-qolu zədələnən… bir sözlə, əsl vay-şivənli bazar ab-havasında ara qarışdı, məzhəb itdi. Anlaşıldı ki, qalmaqal təkcə şou-biznes nümayəndələri arasında olmur.

İçəri girən girdi, özünə əyləşməyə yer də tapdı. Tapmayanların bir qismi ya çıxıb getdi, ya da bütün mərasimi ayaq üstü seyr etdi…

***

Rəsmi hissə hər zamankı kimi nazirin təbrik və fəxri adların təltifilə başlandı. Məlum oldu ki, özünü kino sənətinə həsr edən bir çox insanlar- Ramiz Əzizbəyli, Tofiq İsmayılov (xalq artisti), Suğra Bağırzadə, Xalidə Quliyeva, Eldəniz Zeynalov (əməkdar artist), Əbdüləhəd Mahmudov, Yavər Rzayev (əməkdar incəsənət xadimi), Fikrət Ələkbərov (əməkdar rəssam), Zemfira Babayeva, Rauf Dadaşov, Qəhrəman Hümbətov, Tofiq Hüseynov, Adil İsmayılov, Hüseyncavid İsmayılov, Azər Quliyev, Pərviz Quliyev, Firəngiz Quliyeva, Vaqif Məmmədov, Lalə Məmmədova, Həmdulla Mirzəməmmədov, Arif Səfərov (əməkdar mədəniyyət işçisi) ölkə başçısının diqqətindən kənarda qalmayıblar.

İndi də keçək tədbrin əsas səbəbkarı – «Qala» filminə. Rejissor Şamil Nəcəfzadənin şair Ramiz Rövşənin ssenarisi əsasında çəkdiyi ekran əsərinə.
Süjetə əsasən uzaq dağlıq məkana, sərhəd kəndlərin birinə qədim qalanın dekorasiyaları fonunda tarixi və məhəbbət filmi çəkmək üçün paytaxtdan çəkiliş qrupu gəlir. Ancaq çəkiliş qrupunu əhatə edən kənd insanlarının gerçək həyatı, onların sevinci, həyəcanı, məhəbbət və qısqanclığı getdikcə, ekran məkanını sözün yaxşı mənasında «zəbt» edir. Sonra baş verən ən dəhşətli hadisə: müharibə. Kinoda deyil, real həyatda. Və qədim qala əsrlər öncəsi olduğu kimi bu dəfə də müdafiə üçün forpost rolunu oynayır. Təkcə Qala yox, əllərinə keçən hər şey- ov tufəngindən tutmuş gülləbatmaz duaya qədər insanların ümid yerinə çevrilir. Bu, dənizdə batan insanın saman çöpündən yapışmasına bənzəyirdi.
Hadisələrin məkanı qeyri-müəyyən göstərilsə də, çəkilişlər Bakıda, Gədəbəyin Plan, Slavyanka, Zəhmət kəndlərində və «Koroğlu» qalasında çəkilib.
Ssenarinin məhz Ramiz Rövşən tərəfindən yazılması təklifi rejissordan gəlib. Qarabağ mövzusunda ssenari yazmaq çətin, bəzənsə qeyri-mümkündür. Dərinə varsaq, bunu edəcək bir kimsə də yoxdur. Olsa belə, pafos, «psevdovətənpərvərlik» urəyin istəyən qədər. Yəni, növbəti «Qeyrət dastanı» filmi. Ramiz Rövşəninsə, vətən, torpaq, Qarabağ, tarix, bir sözlə, bu silsilədən olan fikirlərində isə həqiqətlər pafos, «psevdo»dan olduqca uzaqdır. Güman ki, elə rejissora da elə bu lazım idi. Ramiz Rövşənin şeirlərindəki simvolikalar, ehkamlar yetərli idi ki, rejissor pritça formasında çəkdiyi «Qala»da «tipik azərbaycanlı» kimliyini ekranda eninə-boyuna görükdürə bilsin. Ümumiyyətlə, Ramiz Rövşənin filmdəki dramaturji fəalliyyəti əsasən poeziyasına söykənir. Yəni, ssenarisinin ərsəyə gətirmək üçün xammal olaraq öz şeirlərindən bəhrələnib. Keçmişə, gələcəyə, bu günə ironik nəzər, cəmiyyətə ünvanlanmış mesajlar və s. Ramiz Rövşənin adının hallandığı ekran əsərində yalnız bunları gözləmək olardı.

«Qala»da prototiplər də görmək mümkün. Keçmişin hökmdarından tutmuş müasirin süni sənətçisinədək. Lap elə rejissorun özünü də. Diqqət etsək, Mabud Məhərrəmovun yaratdığı rejissor obrazında Şamil Nəcəfzadənin zahiri tipajı hiss olunurdu.
Bir sözlə, Ramiz Rövşən - Şamil Nəcəfzadə tandemi uğursuz alınmamışdı.
Uğurun bir qolu da aktyor heyətinə bağlıdır. Sona Mikayılova, Vidadi Həsənov, Firəngiz Mütəllibova, Rasim Balayev, Zümrüd Qasımova, Yuri Baliyev, Elman Rəfiyev, Pərviz Məmmədrzayev, Rasim Cəfərov, Qorxmaz Əlili, Məhəmməd Əlili (13 yaşlı bu aktyorun böyük kinoda ilk debütüdür – S.B.), Məbud Məhərrəmov, həmçinin Rusiyadan dəvət olunmuş aktrisalara – Tomksdakı «AYA» (AƏ) studiyasından Alyona Zinovyevanı (Marina) və Yuliya Peresildı (Qalina) dəvət etsin.
Yeri gəlmişkən, rejissor hər iki rus aktrisasını uzun müddət həm Azərbaycanda, həm də Rusiyada apardığı kastinq əsasında seçib. Daha çox vurğunu isə rejissor Yuliya Peresildaya edib. Slavyan gözəli Yuliya bizim tamaşaçı üçün yeni sima olsa da, ruslar tərəfindən artıq çoxdan qəbul edilib, sevilib. 24 yaşı olmasına baxmayaraq teatr səhnələrində və kinofilmlərdə maraqlı obrazlar yaradıb. Rusiya Teatr Sənəti Akademiyasının (keçmişdə QİTİS) rejissorluq fakültəsinin yetirməsidir. «Müasir pyes məktəbi» teatrının aktrisasıdır.
Bu sıralamada kadrarxası əziyyət çəkənlərini adını qeyd etməmək insafsızlıq olardı. Yəni, filmin operatoru Kənan Məmmədovun, bəstəkar Cahangir Zülfüqarovun, rəssamlar Arif Məhərrəmov və Əziz Məmmədovun, prodüsserlər Rauf Atamalıbəyov, Xamis Muradov və başqaları.

Sevda Babayeva, “Kultaz”

Filmdən Kadrlar:

E-mənbə: http://kultaz.com/2008/08/04/kino-gunu-nece-teskil-olundu/#more-2205