Dolu qədəhlərə ithaf...
Dahiliyin üç şərti
Söz adamını dindir - qırağa dur, içkinin fəlsəfəsindən o ki var danışsın: araq xarakter içkisidir, içki insanın dostudur, adamı hamı atır, içki isə adamı heç vaxt atmır, uzaqbaşı sən onu ata bilərsən və daha nələr… Ümumiyyətlə, yaradıcı adamların arasında bir içki kultu var. Belə hesab olunur ki, loru dildə desək, "sənətkar vuran olar". Hətta bu "diaqnoz" elə güclüdür ki, yaradıcılığa iddialı olan adamlar fərli bir şey yaratmazdan əvvəl özlərini yaradıcı adam kimi təsdiq etmək üçün özlərinə bir "əyyaş" obrazı yaratmağa çalışır. Bəs necə, axı dahiliyin reseptindəki üç şərtdən (istedad, kasıblıq, içki) biri də məhz bu keyfiyyətdir.
Bu yazıda yaradıcılığı ilə yanaşı, möhkəm vuran olmağı, həyatda nail olduqları çox şeyi
məhz içkinin hesabına qazanmağı ilə məşhurlaşan dünya çaplı üç əyyaşdan danışacam.
Sergey Yesenin - içirdi, çünki o, rus idi
Təbii ki, birinci sevimli şairim Sergey Yesenindən başlayıram. Seryojanın bərk vuran olmağı elə də təəccüblü deyil. Rusların arağa münasibətini hamı bilir və Rusiyada "vuran" olmaq, Ərəbistanda şeyx, İtaliyada mafioz olmaq qədər adi, sıradan bir şeydi. Amma içmək də var, içmək də var…Yesenin isə çox içirdi.
Sergey Yesenin ona görə içirdi ki, o, rus idi. Amma səbəb təkcə bu deyildi. Varlı babanın yanında böyüyən dalaşqan kənd yeniyetməsini Rusiya ədəbiyyatı tarixində ən işıqlı, ən məşhur şair (Puşkindən sonra) eləmək üçün içki mütləq idi. Əgər Yesenin həm də məşhur əyyaş olmasaydı, çətin ki, şeirləri o qədər kobud, vəhşi (əsl rus xisləti) bir səmimiliklə yaza biləydi, qadınların sevimlisi, müasirlərinin "dəcəl dostu", Anna Axmatova kimi zəhər tuluğu bir şairənin "kiçik qardaşı", Lev Trotskinin favoriti olaydı.
Ona içkinin necə təsir eləməsini elə məşhur Mərdəkan məsələsindən bilmək olar. Azərbaycanda ədəbiyyatla maraqlanan elə bir adam tapmaq olmaz ki, Yeseninə Mərdəkanın Tehran kimi təqdim olunmasından xəbəri olmasın. "Fars motivləri" boyda bir silsilə yazmaq, orada İran gözəllərini, mavi Tehran güllərini, çadralı qadınları təsvir eləmək və bütün bunların doğrudan da İranda baş verdiyini düşünmək üçün görün, nə qədər içmək lazım imiş.
Yesenin dostlarının maraqlı bir xatirəsi var. Dəqiq kimin danışdığını indi xatırlamıram. Deyirlər o, məşhur rəqqasə Aysedora Dunkanla evlənəndən sonra dostlarından biri Yeseninlə görüşür. Ondan ailə həyatının necə keçdiyini soruşanda, Yesenin, "Aysedora çox içir" deyə şikayətlənir.
İnsanın ruhunu böyüdən nəhəng rus meşələrini, əyalət uşağı olmağını, valideynlərinin ondan gözəl şeirlər, şöhrət əvəzinə yazdıqlarına görə aldığı qonorarı gözləməyini poeziyaya çevirmək üçün içmək lazım idi. Ümumiyyətlə içkisiz, Rusiyanı, rus həyatını ədəbiyyata, kinoya gətirmək, onu sənət əsərinə çevirmək mümkün deyil. Rus yazıçısı içmədən əsər yazırsa bu əsər, ömründə bir dəfə təndir görməyən Eldar Quliyevin Azərbaycan kəndi haqda çəkdiyi kinoya oxşayacaq.
Anri Tuluz Lotrek - içirdi, çünki bədbəxt idi
Yesenin əyalət uşağı idi. Babası varlı olsa da, valideynləri kasıb adamlar idilər. Yesenin qadınların, dostların sevimlisi idi. Yesenin yaraşıqlı idi. Yeseninin içmək deyil, içmədən xoşbəxt yaşamaq üçün hər şeyi vardı. Yesenini içirdən Rusiya idi.
Lotrek isə varlı, aristokrat nəsildən çıxmışdı. O, Parisin incəsənət mərkəzi olan Monmartrda yaşayırdı. Ailə xəzinəsini sağa-sola xərcləyirdi. Amma bu, onun həyatındakı yeganə xoş təsadüf idi. Lotrek balacaboy, çirkin adam idi. Uşaqlıqdan ayaqlarının ikisini də sındırıb, ömür boyu şikəst qalmışdı. Qadınlar onu sevmirdilər, şəkillərini çəkdiyi müğənni, aktrisalar onun diqqətinə, portretlərinə dodaq büzürdü. Dostları üçün isə şikəst, balacaboy, uğursuz bir adamla dostluq eləmək elə də cazibədar deyildi. Özü isə təbiətə nifrət edirdi.
Şikəstliyi, eybəcərliyi, uğursuzluğu unutdurmağın yolu isə içkidən, özü də yaxşı içkidən keçirdi. Lotrekə ailə malikanələrindən böyük çəllək dolusu əla fransız şərabları göndərirdilər, nəhəng liliput isə dostları, Fransa burjuasını başına yığıb məclislər düzəldirdi, salonun ortasında ocaq qurub, yemək hazırlayırdı, min hoqqadan çıxırdı. İçki ona yaxşı portretlər çəkməklə yanaşı, həm də başına dostlar toplamaq, diqqət mərkəzində olmaq üçün lazım idi. İçki Lotrekin uğursuz özünütəsdiq cəhdi idi.
Lotreki içirdən öz şəxsi dərdi idi.
Ernest Heminquey - içirdi, çünki Heminquey idi!
"Yazıçıya nə mane olur - qadınlar, içki, pul və şöhrətpərəstlik. Həmçinin - qadınsızlıq, içməmək, pulsuzluq, şöhrətpərəst olmamaq".
Qaynar, vəhşi təbiətli rusdan, incə naturalı fransızdan fərqli olaraq, Heminquey amerikalı idi. Təbiəti soyuq, nəsri quru, dili kasıb… İki dünya müharibəsi, dörd həyat yoldaşı, üç oğul, bir təyyarə qəzası...
Müharibələr, silah, əsgərlər, fahişələr, müharibə sevgiləri… bunlara çox az adamın əsəbləri davam gətirər.
Əgər Yeseninə içmək Rusiyanı ədəbiyyata gətirmək üçün lazım idisə, görünür, Heminqueyə də müharibəni ədəbiyyata gətirmək üçün lazım idi. Müharibədən keçib, dəhşətlər, qan, silah görəndən sonra yazmaq, bir də təzədən müharibə, dəhşətlər, qan, silah görmək, bir də təzədən yazmaq xarakter tələb edirdi. Onun azlığını isə ancaq içki tənzimləyə bilərdi. Ancaq görünür ki, çox da tənzimləyə bilməyib. Məşhur yazıçı da Sergey Yesenin kimi, ömrünü intiharla başa vurdu.
Heminqueyi içirdən görünür ki, müharibələr idi.
Yazını yaradıcı gəncliyimizə həsr eləyirəm. İstedadda, ortaya layiqli əsər qoymaqda dahi əyyaşlardan hələ ki geri qalsalar da, içməkdə bir addım da geri qalmayan, çox içməyini isə bəşəri problemlərə, ölkənin vəziyyətinə, xalqın dərdinə bağlayan yaradıcı gəncliyimizə. Bu gün onlara elə özümüz dodaq büzürük. "Sizdən fərqli olaraq, həmin adamlar həm də istedadlı idilər" deyirik. Olsun. Məgər sağlığında Yeseninə, Heminqueyə, Lotrekə dodaq büzənlər olmayıb? "Səndən yazıçı çıxmaz" deyənlər olmayıb?
İçməyin səbəbi çox ola bilər. Amma içməməyin ikicə səbəbi var. Din və sağlamlıq. Əsl yaradıcı adam üçün isə bu səbəbin hər ikisi olduqca mənasız şeylərdir. Dinə inanan və canını qoruyan adamdan yaradıcı olmaz.
Arağınız da, kədəriniz də bol olsun!
