Sergey Yesenin

Heç zaman Bosforda olmamışam mən,
   Sən də oralardan heç nə soruşma.
   Mən sənin gözündə dəniz görmüşəm -
   Mavi alovlarla yanan-alışan.

Xınadan, ipəkdən yükümü tutub,
   Bağdada karvanla səfər etmədim.
   Qoy əyilsin sənin gözəl qamətin,
   Mən də dizlərində yatım-dincəlim…

"Alatoran"ın teqdimatında

Tambura girən polis gözucu Tanya və Maşanı süzüb, baxışlarını küncə yönəltdi və heyrət dolu nəzərləri orada oturmuş qarıya ilişib qaldı.
Qarının həqiqətən də əcayib görünüşü vardı. Yeməkxanalarda satılan üçgünlük yuxa kimi bürüşük, monqolsayağı tabaq sifətinə görə ona hər hansı yaş vermək imkansızdı və bunun səbəbi heç də qadının gözlərinin dəri lentlər, biser düzülü saplar altında gizlənməsindən qaynaqlanmırdı. Havanın istiliyinə rəğmən, qarı başına xəz papaq qoymuşdu, papağın üstü dəridən üç enli zolaqla bəzənmişdi, alnını və boyun qismini örtən, qarının üzünə, çiyinlərinə və sinəsinə qədər düşən bu dəri zolaqların birindən insan fiqurları, qavalcıqlar və toqqalar asılmışdı.

Ruscadan çevirən: Azad Yaşar

(Hekayə) 

Geniş bulvar və onun cinahları boyu görünən evlər ahıl yaşlarında demokratik baxışlar yolunu seçmiş qoca bolşevikin alt çənəsinə bənzəyirdi.
Buradakı ən köhnə binalar Stalin dönəmindən qalma idi - bunlar uzun illər tənbəki çəkməkdən saralmış ağıl dişləri kimi başqalarından seçilirdilər. Nə qədər nəhəng olsalar da, bu binalar ölgün və amanabənd görünürdülər, sanki içərilərindəki sinirlər çoxdan, hələ keyləşdirici dolğu qoyulanda çıxarılmışdı.
Əski dönəmə aid binaların söküldüyü hissədə isə kobud protezlər, yəni blok tipli səkkizmərtəbələr gözə dəyirdi. Bir sözlə, gözoxşayan heç nə yox idi.
Bütün bu kədərli fonda yeganə şux ləkə - türklərin ucaltdığı biznes mərkəziydi, o da özünün piramidal biçimi və al qırmızı neon işıqlarıyla təptəzə qan damcılarına boyanmış iri, qızılla qaplanmış köpək dişini xatırladırdı. Göydəki ondörd gecəlik Ay isə, bütün işığı pasiyentin ağzına yönəlsin deyə, xüsusi vəziyyətə gətirilmiş güclü stomatoloji lampa kimi şəhərin üstündəki səmada qərar tutmuşdu.

"Alatoran" dərgisi Yapon poeziyasının şah  nümunələrindən təqdim edir

Harda qalmısan, ququ quşu?
Yadına sal, baharın necə nəfəs dərdiyini
Gavalılar çiçək açmağa başlayanda.

***

Söyüd ağacı başını əydi və yuxuya daldı,
Mənə elə gəlir ki, onun ruhudur
Budağındakı bülbül...

monopyes
(Orijinal adı - "La voix humaine")


Jan KOKTO (Jean COCTEAU) (1889-1963) Keçən yüzildə Fransız mədəniyyətinin yetişdirdiyi universal istedadlardan biridir, eyni zamanda şair, yazar, rəssam, ssenari yazarı, kino və teatr rejissoru, teatr nəzəriyyəçisi kimi fəaliyyət göstərib. "Şerlər" (1920) və "Opera" (1927) adlı şer kitablarında Koktonun o zamanlar Avropa sənətində aparıcı sənət axınları olan dadaizm və sürrealizm üslubunda yaratdığı poetik nümunələr toplanıb. "Əllamə Toma" (1923) və "Ədəbsiz uşaqlar" (1929) romanlarında o, gəncliyin problemlərinə işıq salıb. Antik miflərin yeni səpkidə işlənməsinə həsr olunmuş pyesləri ("Antiqona", "Orfey") dünyanın bir çox teatrlarında özünə səhnə ömrü qazanıb. "Orfey" (1950) və "Orfeyin vəsiyyəti" (1960) adlı filmlərdə isə Kokto rejissor və ssenari müəllifi kimi özünü sınayıb.

 O, diqqətlə mənə baxırdı, mənsə, bu qızı əvvəllər harda gördüyümü yadıma sala bilmirdim. Onun nəm və məyus baxışları kerosin lampasının titrək işığında parıldadı və mən xatırladım ki, bu otaq və bu lampa hər gecə yuxuma girir, hər gecə burda iztirablı gözləri olan bu qızla görüşürəm. Hə-hə, mən hər gecə yuxu ilə gerçəkliyin qeyri-müəyyən sərhəddini aşaraq məhz onu görürəm. Stula söykənib ağırlığımı onun arxa ayaqları üstündə tarazlaşdıraraq siqaret axtarıb yandırdım, acı tüstü halqaları havaya qalxdı. Biz susmuşduq. Mən stulda yırğalanır, o isə ağappaq uzun barmaqlarını lampanın şüşəsində qızdırırdı. Onun göz qapaqlarında kölgələr titrəyirdi. Mənə elə gəldi ki, nəsə deməliyəm, odur ki, fikirləşmədən dilləndim: "Mavi itin gözləri". O da qəmgin-qəmgin cavab verdi: "Hə. Artıq biz bunu heç vaxt unutmarıq". O, lampanın dairəvi işığından kənara çəkildi və təkrar etdi: "Mavi itin gözləri. Mən bunu hər yerdə yazmışdım".

"Alatoran" dərgisi təqdim edir 

2004-cü ildə məşhur fransız yazarı, dramaturqu və filosofu Jan Pol Sartrın anadan olmasının 100 illiyi tamam oldu. Bir neçə il öncə «Alatoran» Sartrın klassik əsərlərindən sayılan «Herostrat» hekayəsi ilə öz sadiq oxucularını «Ədalət» qəzetinin səhifələrində tanış etmişdi. Bu çeviri ekzistensializm sənət cərəyanının ən tanınmış nümayəndəsinin bütün dünyada geniş miqyasda qeyd olunacaq yubileyinə həsr olunur.

Hekayə

Bizi divarları ağardılmış geniş otağa itələyib saldılar. Güclü işıq şüası qamaşdırdığından gözlərimi qıymalı oldum. Bir qədər sonra masa, onun arxasında oturub kağızlarla əlləşən dörd mülki geyimli adam qarşımda peyda oldu. Digər dustaqlar bizdən bir az aralı dayanmışdılar. Onlardan çoxusunu tanıyırdım, yerdə qalanlar isə, görünür, gəlmələr idi. Önümdə biri-birinə çox bənzəyən iki nəfər sarısaçlı, dəyirmi başlı adam görəndə onların fransız olduğunu təxmin etdim. Nisbətən alçaqboylunun tez-tez şalvarını yuxarı çəkməsindən onun əsəbiliyini sezmək çətin deyildi.

1- İnsan bimədiklərinin düşmənidir. Biz ara-sıra "postmodernizm" sözcüyünü ağızlardan eşidir, kağızlarda oxuyuruq. Bunda qəbahət yoxdur, buna sevinməliyik. Çağdaş dünyada özünü bütün ədəbiyyat, incəsənət, bilim, və düşüncə sahələrinə sıramış bu terminlə maraqlanmağımız, irələyişimizin yaşıl işığıdır. Amma burda önəmli bir məsələ var: Vaxt olur bilmədiyimiz işə başımızı soxur, anlamadığımız anlayışa qatlaşırıq. Bununla da böyük bir fikri təcrübəni qavramadan onu geyim, yemək və saç modası səviyyəsinə qədər alçaldırıq. Bu turist davranışıdır. Şeir kitablarının ön sözündə, ağız ədəbiyyatı toplularının başlağıcında, adda-budda müsahibələrdə və nəhayət çayxana danışıqlarında söz başına postmodernizmi dimdikləyirik. Sən demə bu sözü vurğulamadan yazıçının avanqard olduğu gerçəkləşmir. Xəstəlik də elə burasındadır. Bizdə postmodernizmə barmaq uzatmaq, çox vaxt onun hərfi anlamından uzağa getmir: postmodern yəni modernizmdən daha sonra, daha yüksək, daha yaxşı və daha avanqard! Biz isə bunların hamısıyıq, köhnə deyilik. Bu iddəa tövlədə yatmış aslanla, inəkdir deyə, cəsarətlə əylənməyə bənzəyir.

 Səidə İsmayılova,

Edqar Allan Po (1809-1849) Amerika ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrində biridir. Onun qısa və bir çox cəhətlərdən faciəvi həyat yolu Amerika ədəbiyyatının intensiv inkişaf edib özünü müstəqil milli ədəbiyyat kimi təsdiqlədiyi XIX əsrin I yarısına təsadüf edir.

     Edqar Po həm poeziyasında, həm də nəsrində öz dövrünün ən böyük novatorçularındandır. O, özündən əvvəlki ədəbiyyatın ən yaxşı ənənələrini davam etdirsə də, bir çox cəhətlərdən bu ənənələr çərçivəsindən xeyli kənara çıxmış, bir çox ədəbi janr, hətta cərəyanların inkişafına rəvac vermişdi.  

Romanın tam mətni "Xəzər" dərgisinin 2006, 1 və 2 saylarında  

AVQUST İŞIĞİ - THE LİGHT İN AUGUST

(roman)

İngiliscədən tərcümə: TEHRAN VƏLİYEV

12

     

     İknici mərhələ məhz belə başladı. Sanki çirkab kanalına düşmüşdü. Sanki ilk kişilik təsliminə, – canlı qulağın demək olar ki, aydın eşitdiyi şaqqıltı ilə tökülüb dağılan ruhi skelet kimi sarsıdıcı və ağrılı təslimə başqa bir həyatdan boylanırdı. Buna görə də bu təslim aktının özü artıq bir tənəzzül, həlledici döyüşün sabahı günü məğlub generalın sübh o başdan üzünü qırxıb, üst-başını səliqəyə salaraq, döyüş meydanının toz-torpağından silinib təmizlənmiş uzunboğaz çəkmələrdə öz qılıncını qalib tərəfə təhvil verməsi kimi bir şeydi.

    

Yazıçı Fəxri Uğurlunun «Mövlana Cəlaləddin Rumi və onun «Məsnəvi»si» adlı kitabı çapdan çıxıb. Kitabda oxuculara Ruminin həyatı, yaradıcılığı və «Məsnəvi» poeması haqqında Uğurulu Fəxrinin geniş məqaləsi, «Məsnəvi»dən Azərbaycan türkcəsinə çevirdiyi 30 hekayət təqdim olunub.

Kitabda Oğuznamələrin ən qədimi - uyğur Oğuznaməsi, Buddanın nitqlərindən seçmələr, bir neçə xarici ölkə yazıçısının əsərlərindən tərcümələr də yer alıb. Kitabı «Qanun» nəşriyyatı çap edib.

Xatırladaq ki, böyük mütəfəkkirin 800 illik yubileyi ilə əlaqədar 2007-ci il YUNESKO tərəfindən «Rumi ili» elan olunub. «Media forum» bununla bağlı Uğurlu Fəxrinin «Mövlana Cəlaləddin Rumi və onun «Məsnəvi»si» məqaləsini oxucuların diqqətinə çatdırıb.

"Xəzər" tərcümə dərgisinin təqdimatında 

Kanada yazıçısı və tənqidçisi

      Dünya ədəbiyyatı arenasında aparıcı fiqurlardan biridir.

     Əsərləri iyirmidən çox dilə tərcümə olunub. Etvudun əsas qəhrəmanlarının qadınlar olmasına baxmayaraq, əsərlərinin mövzuları rəngaərəngdir, universaldır: əldən buraxılmış imkanlar, uğursuz münasibətlər, müasirliyin içində keçmişin kabusları, insan məişətini, həyatını çətinləşdirən anlaşılmazlıq və s.

     Marqaret Etvud 18 noyabr 1939-cu ildə Ottavada dünyaya gəlib. 1961-ci ildə Toronto universitetində bakalavr dərəcəsi, 1962-ci ildə Kembricdəki Redkliff kollecində magistr dərəcəsi alıb. Kanadanın müxtəlif universitetlərində təhsil alıb.

     İxtisasca entomoloq olan atasının işi Etvudlar ailəsini Şimali Kanadanın ən ucqar, insan ayağı dəyməyən yerlərinə aparıb çıxarırdı. Bu, şübhəsiz ki, gələcək yazıçının düşüncələrinə, hisslərinə təsirsiz ötüşmədi.

Roman (ardı)

7      

     Bir dəfə Mariyanın otağına girib kişilərin qadınlarla gördükləri işi onunla eləyəndə mənim iyirmi bir, qızınsa on doqquz yaşı vardı. Günorta onu Tsüpfnerlə görmüşdüm. Əl-ələ verib gülə-gülə «Yuqendhaym»dan qayıdırdılar. O dəqiqə ürəyim sancdı. Mariya onun tayı deyildi və belə qol-qola gəzmələri də mənə yaman pis təsir elədi. Tsüpfneri şəhərdə hamı tanıyırdı. Ən çox da nasistlərin vaxtilə təqib etdiyi atasına görə. O, müəllim idi və müharibədən sonra həmin məktəbə direktor göndərmək istəmişdilər, amma getməmişdi. Hətta ona nazir vəzifəsi təklif edən də tapılmışdı. Kişi hirslənib demişdi:

     - Mən müəlliməm və müəllim kimi də qalmaq istəyirəm.

     İri gövdəli, sakit bir adamdı. Mənə elə gəlirdi ki, onun dərsi bir az darıxdırıcı keçir. Bir dəfə bizim alman dili müəllimini əvəz eləyirdi və gənc, gözəl su pərisi haqqında şeir oxudu. 

     Əslində, mənim məktəb haqqındakı mülahizələrimin heç biri inandırıcı deyil. Məni məktəbdə icbari təhsil illərindən artıq saxlamaq, sadəcə, ağılsızlıq idi.

Emil Verxarn (1855-1916) - Belçika şairi.

     Şeirlərini fransız dilində yazırdı. Fransa və onun ədəbiyyatı ilə sıx əlaqələri olmasına baxmayaraq, öz ölkəsinin bir çox spesifik xüsusiyyətləri Verxarnın yaradıcılığında böyük və silinməz izlər buraxmışdı. Belə də demək olar: Verxarnın yaradıcılığı – doğma torpaqlardan doğan təəssüratların və həmin dövrün Avropa, ələlxüsus da, fransız intellegensiyasının əhval-ruhiyyəsinin təsiri altında formalaşmışdı.

     Verxarnın yaradıcılığı simvolist poeziyanın çiiçəkləndiyi bir dövrdə – (yaşamışdı) fransız simvolizminin böyük ustaları - Verlen, Melarme, Rembonun yaşayıb-yaratdıqları vaxta təsadüf etmişdi. Bu şairlər müəyyən mənada, Fransada daha əvvəl yaranmış və həyatdan böyük narazılığı, ictimai əhval-ruhiyyəni, poeziyanın formal kamilliyini, sənət naminə sənət düşüncələrini özündə birləşdirən bir ədəbi cərəyanın davamçılarıydılar.

     Verxarnın dərin və güclü şimal təbiəti, klassikanın əzəli məskəni olan Fransada müəyyən təmkin çərçivələrinə sığışan məqamlara ehtiraslı, kəskin reaksiya verməsinə səbəb olurdu.